Δευτέρα, 10 Δεκεμβρίου 2018

ev media-logo


Αυτοδικία, άμυνα και εκδίκηση. Ο Διονύσης Παρούτσας για το νομικό πλαίσιο σε Ευρώπη & Αμερική και την υπέρτατη αξία της ζωής

Η οικονομική κρίση έχει τελειώσει, κι αυτό είναι πλέον πιστοποιημένο και με τη βούλα. Εδώ και ενάμιση χρόνο οι ρυθμοί ανάπτυξης, τα νούμερα, οι δείκτες και όλα τα συναφή έχουν πάρει τον ανήφορο. Δόξα τω Θεώ θα έλεγε κανείς. Δυστυχώς όμως ούτε οι αριθμοί ούτε οι... ρυθμοί μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητά μας. Θα χρειαστούν πολλά πολλά χρόνια ακόμα μέχρι να εξομαλυνθεί η κατάσταση, μέχρι να βρίσκουν εύκολα δουλειά οι νέοι μας και οι μισθοί να αρκούν για αξιοπρεπή διαβίωση.822

Κι όπου δεν υπάρχει αξιοπρεπής διαβίωση, υπάρχει εξαθλίωση, υπάρχει κατάχρηση οινοπνεύματος και ναρκωτικών, υπάρχει έξαρση της εγκληματικότητας, υπάρχει βία. Βία απτή, χειροπιαστή, καθημερινή, παντού. Μια βόλτα με το μετρό στην Αθήνα θα μας φέρει αντιμέτωπους με ανθρώπινα κουρέλια που σέρνονται από σταθμό σε σταθμό, χαμένοι στον κόσμο τους, αγόρια και κορίτσια με ζωές καταστραμμένες, προδιαγραμμένες να χαθούν πριν ακόμα ξεκινήσουν. Και γι' αυτή την κατάσταση, οι ίδιοι αυτοί παρίες δεν είχαν καν το δικαίωμα της επιλογής. Πότε το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο, πότε μια γονιδιακά εγγεγραμμένη ψυχική ευαισθησία τους οδηγούν στην απώλεια, νομοτελειακά και απαράβατα.

Έτσι βρέθηκε βιασμένη και πεταμένη στους δρόμους του Μενιδιού η εικοσάχρονη κοπέλα τις προάλλες, έτσι έχασε τη ζωή του -και μάλιστα "ον κάμερα"- ο νεαρός Ζακ Κωστόπουλος, υπομένοντας ξυλοδαρμό και βία τόσο από τον ιδιοκτήτη του καταστήματος στο οποίο εισέβαλε όσο και από τους αστυνομικούς που πήγαν να τον συλλάβουν. 

Θα πει κανείς -και τι έπρεπε να κάνει ο άνθρωπος; Να αφήσει να του κλέψουν το μαγαζί; Να μην υπερασπιστεί το δίκιο και την περιουσία του; Η συζήτηση άναψε για τα καλά το προηγούμενο διάστημα σχετικά με το δικαίωμα της αυτοάμυνας. Κι έφερε στο φως ορισμένα πραγματάκια που δεν τα ξέραμε και τόσο καλά. Επηρεασμένοι από τις αμερικάνικες ταινίες θεωρούσαμε ότι αν πυροβολήσεις κάποιον που πάει να μπει στο σπίτι σου είσαι δικαιολογημένος. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια. Στο ελληνικό και ευρωπαϊκό ποινικό σύστημα τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά.

Ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, Νικόλαος Μπιτζιλέκης το ξεκαθαρίζει: «Άλλο αυτοδικία, άλλο άμυνα, άλλο εκδίκηση... Αν κάποιος μου κάνει κάτι και εγώ πάω στη συνέχεια και τον χτυπήσω, αυτό είναι εκδίκηση, δεν έχει να κάνει με άμυνα. Η άμυνα γίνεται, για να αποτραπεί ένα άδικο, το οποίο εξελίσσεται. Με την πράξη μου κάνω μέχρι ότι είναι αναγκαίο για να αποτραπεί αυτό. Η αυτοδικία, πάλι, δεν έχει να κάνει με την άμυνα. Η αυτοδικία είναι να πάρω το δίκαιο, το νόμο, στα χέρια μου... Αυτό είναι αυτοδικία. Οι έννοιες, τουλάχιστον στον ευρωπαϊκό ποινικό χώρο, είναι περίπου οι ίδιες, για να μην πω, απολύτως οι ίδιες. Άλλο η άμυνα, άλλο η αυτοδικία».

Με λίγα λόγια η φράση "κάνω ΜΕΧΡΙ Ο,ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟ" για να αποτραπεί το άδικο, σημαίνει ότι δεν μπορώ να σκοτώσω κάποιον που με κλέβει και να θεωρηθεί ότι είμαι σε αυτοάμυνα. Το δικαιϊκό σύστημα της πατρίδας μας είναι ξεκάθαρο και δίνει προτεραιότητα στην αξία της ζωής παρά σε ο,τιδήποτε άλλο.

Μήπως όμως η άποψη αυτή είναι λανθασμένη;

Στην Αμερική, οι νόμοι είναι διαφορετικοί. Για παράδειγμα στην Φλόριδα υπάρχει ένας νόμος που λέει: «Εάν άτομο δέχεται επίθεση σε οποιοδήποτε σημείο όπου έχει δικαίωμα να βρίσκεται, δεν υποχρεούται να οπισθοχωρήσει και δικαιούται να υπερασπιστεί τον χώρο του και να απαντήσει στη βία με βία, συμπεριλαμβανομένης της θανάσιμης βίας, αν εύλογα πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να προβεί σε αυτή την ενέργεια προκειμένου να αποτρέψει τον θάνατο ή σοβαρή σωματική βλάβη του ιδίου ή κάποιου άλλου ή να αποτρέψει τη διάπραξη βίαιου εγκλήματος». Με απλά λόγια: περπατάω στον δρόμο, βλέπω κάποιον που δεν μου αρέσει, διαπληκτίζομαι, τραβάω το όπλο – γιατί πού πας στη Φλόριδα χωρίς το όπλο σου; – και πυροβολώ. Ο νόμος δεν σε υποχρεώνει να αποδείξεις ότι βρισκόσουν σε αυτοάμυνα, μόνο ότι αισθάνθηκες απειλή.

Τα αποτελέσματα αυτής της πρακτικής, φυσικά, τα ξέρουμε όλοι. Εκατόμβες θυμάτων κάθε χρόνο, σε σχολεία, σουπερμάρκετ και πάρκα, άφατη αστυνομική βία, ιδιαίτερα εναντίων των μαύρων πολιτών και άλλα ων ουκ έστι αριθμός.

Κατά συνέπεια, αν θέλουμε να είμαστε συνακόλουθοι με το ανθρωπιστικότερο ποινικό σύστημα της Ευρώπης, τότε θα πρέπει να τιμωρούμε συστηματικά όσους κακοποιούν εμφανώς αδύναμους ανθρώπους, έτσι ώστε να εξαλειφθεί μια και καλή η παραμικρή υποψία ότι κάποιοι μπορούν να παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους, απέναντι στον διαφορετικό, τον φορέα του Έιτζ, τον τοξικοεξαρτημένο, τον ξένο, τον πρόσφυγα, τον κάθε παραβατικό νέο, απειλώντας το ύψιστο αγαθό, τη ζωή! Θα πρέπει να γίνουν γενναία βήματα ενίσχυσης στα προγράμματα και τις δομές περίθαλψης για τους εξαρτημένους. Θαρραλέες πράξεις για τη ζωή στην πόλη, τη φτώχεια, την ανεργία, την εξαθλίωση.  Και ύστερα η αστυνόμευση πρέπει να είναι περισσότερο εμφανής, συχνότερη και αποτελεσματική, με τη χρήση μόνο της ελάχιστης απαιτούμενης βίας.

Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι τα αποτελέσματα της κρίσης θα είναι μαζί μας για πολύ καιρό ακόμα. Στη θέση των αδύναμων, μπορούν κάλλιστα να βρεθούν τα ίδια μας τα παιδιά, ή ακόμα κι εμείς οι ίδιοι.