Greek Albanian English French German Italian Portuguese Russian Spanish Turkish
Σάββατο, 22 Σεπτεμβρίου 2018

ev media-logo


Του χρόνου τα γυρίσματα... Ο Διονύσης Παρούτσας γράφει για την αντικειμενική υπόσταση του χρόνου και πως εμείς τον αντιλαμβανόμαστε

Νέο έτος, νέος κύκλος, συνέχεια στο αέναο γίγνεσθαι του σύμπαντος. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αυτές τις μέρες ο καθένας μας οδηγεί τον νου του στο αναπόφευκτο πέρασμα του καιρού, στο ασταμάτητο φυλλορρόημα του χρόνου. Θα έλεγε κανείς πως είναι οι συνθήκες της σημερινής κοινωνίας που μας ωθούν να αναρωτιόμαστε και να συλλογιζόμαστε πάνω σ' αυτό το ζήτημα. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι.

785

Η μελέτη του χρόνου υπήρξε ταυτόχρονα η πρώτη επιστήμη και η πρώτη μορφή οργανωμένης θρησκείας της ανθρωπότητας. Δυο χιλιάδες χρόνια περίπου μετά τους παγετώνες, μ' άλλα λόγια γύρω στο 7000 π.Χ., οι άνθρωποι ζουν ήδη σε χωριά και καλλιεργούν τη γη. Άλλα, η εμφάνιση της γεωργίας προϋποθέτει τη συνειδητοποίηση του βασικότερου φυσικού ρυθμού πού επηρεάζει τη ζωή πάνω στον πλανήτη μας: την ετήσια ανακύκλωση των εποχών. Ακόμη και οι πιο μακρινοί μας πρόγονοι είχαν αντιληφθεί όχι μόνον την αυταπόδεικτη εναλλαγή της μέρας με τη νύχτα, αλλά και τις μεταβολές στη διάρκεια της μέρας και της νύχτας από εποχή σε εποχή, καθώς και τις μεταβολές των μεγάλων ορατών άστρων αντίστοιχα.

Η επίγνωση των κοσμικών αλλαγών και επίγειων φαινομένων πού συνοδεύουν την εναλλαγή των εποχών συνεχίστηκε για πολλές χιλιετίες. Μόνο στις μέρες μας, στα πλαίσια της βιομηχανικής κοινωνίας, ο άνθρωπος έπαψε να ενδιαφέρεται έντονα για τα εποχιακά φαινόμενα, στράφηκε προς την Τηλεόραση και ανέθεσε την παρακολούθηση τους στους ειδικούς.

Από την πρωτογονική μανία μας με τους ζωτικούς ρυθμούς του χρόνου, όπως εκφράζονται από τις εποχές και τους μηνιαίους κύκλους, προχωρήσαμε τώρα σε μια καινούρια φάση, όπου ο συνηθισμένος πολίτης της ανεπτυγμένης μας κοινωνίας έχει στο χέρι του ένα χρονόμετρο πού μετράει ακόμη και τα δευτερόλεπτα. Στον αθλητισμό, ακόμη και το εκατοστό του δευτερολέπτου είναι απαραίτητο για να σημειωθεί η απόδοση.

Στην τεχνολογία, η ταχύτητα και η ακρίβεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών δεν δεσμεύεται πλέον από τα σφάλματα των μηχανικών κατασκευών, αλλά λειτουργεί με την εκπληκτική ταχύτητα του φωτός η μάλλον του ηλεκτρικού ρεύματος καθώς περνάει από τα κυκλώματα. Πέρα από την ακρίβεια των κλασμάτων του δευτερολέπτου στην τεχνολογία ο χρόνος παίζει έναν σημαντικό ρόλο στη ζωή ενός ταξιδιώτη, πού υποβάλλεται στην αλλαγή των ωρών εξαιτίας της ταχύτητας των σύγχρονων τζετ. Περνώντας τη Γραμμή Ημερομηνίας μπορεί κανείς σήμερα να ξαναζήσει την προηγούμενη μέρα η να πηδήξει κατευθείαν στην επόμενη. Μπορεί κανείς να κάνει δυο φορές, Χριστούγεννα, η να μην τα γιορτάσει καθόλου, περνώντας από την παραμονή στη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων.

Η περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονα της και γύρω από τον Ήλιο καταγράφεται πλέον με τόση ακρίβεια ώστε ο βασικός ρυθμός πού προσδιόριζαν κάποτε οι μέρες και οι νύχτες να μην έχει πλέον ιδιαίτερη σημασία για τον άνθρωπο της βιομηχανικής κοινωνίας που ζει βασισμένος στο δευτερόλεπτο. Στη διαστημική εποχή αυτή καθαυτή η Γη δεν θεωρείται σοβαρό χρονόμετρο. Ο άνθρωπος προτιμά να ρυθμίζει τη ζωή του με την τοπική ώρα που του δίνουν τα αστεροσκοπεία.

Οι γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου όπως τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά, έχασαν τη σημασία τους. Δεν συμβολίζουν πλέον το πέρασμα της μικρότερης μέρας του χρόνου, αλλά προσδιορίζονται από τα ημερολόγια. Και οι τυπικές ευρωπαϊκές γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου γιορτάζονται σήμερα ακόμη και στο νότιο ημισφαίριο μέσα στην κάψα του καλοκαιριού. Ελάχιστοι είναι σήμερα οι άνθρωποι πού νιώθουν άμεσα συνδεδεμένοι με τους φυσικούς ρυθμούς του χρόνου, και ακόμη λιγότεροι καταλαβαίνουν την καταγωγή των ρολογιών πού φορούν στο χέρι τους.

Αυτά σε ότι αφορά την αντικειμενικότητα του χρόνου. Υπάρχει όμως, και αυτό που λέμε υποκειμενικός χρόνος, αυτό που αισθανόμαστε ανάλογα με την ψυχική μας διάθεση: Πόσο ατελείωτα, αλήθεια, φαίνονται τα δευτερόλεπτα όταν περιμένουμε ένα αγαπημένο πρόσωπο στο σταθμό του τρένου!

Πόσο βασανιστικά αργά περνά ο καιρός όταν η μονοτονία και η ρουτίνα κυριεύουν τη ζωή μας. Και μετά, όταν αναθυμόμαστε τις στιγμές αυτές, τις κενές και τις άχρωμες, πόσο γρήγορα μας φαίνεται πως πέρασαν… Και πόσο γρήγορα αντίθετα όταν κάνουμε κάτι που μας ευχαριστεί!

Είναι λοιπόν κι ο χρόνος μια από τις αντιφατικές εκείνες έννοιες που διέπουν τη ζωή μας και είναι τόσο πανταχού παρών που δεν αντιλαμβανόμαστε καν την αντιφατικότητα αυτή.

Είναι σαν την προσφορά: Το να δίνεις είναι το μυστικό για να παίρνεις. Όταν μοιράζεσαι τη σοφία σου, την αγάπη σου, τα ταλέντα σου, παίρνεις πάντα ως αντίδωρο την αναγνώριση και την αποδοχή. Μοιράσου ελεύθερα και θα εκπλαγείς από το πόση ομορφιά θα επιστρέψει στη ζωή σου.

Και για κλείσιμο ένα εξαιρετικό απόσπασμα από τον Μπουσκάλια, που δείχνει ακριβώς αυτή τη δισημία των πραγμάτων, συνδέει το σήμερα με το πάντα και την προσφορά με την απολαβή:

Η αγάπη προσφέρεται πάντα ως δώρο, και χωρίς να περιμένουμε ανταπόδοση. Προσφέρεται έστω κι αν ο άλλος δεν την εκτιμά. Δεν αγαπάμε για να μας αγαπήσουν. Αγαπάμε γιατί έτσι αισθανόμαστε.

Καλή χρονιά σε όλους.