Greek Albanian English French German Italian Portuguese Russian Spanish Turkish
Κυριακή, 22 Οκτωβρίου 2017

«ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ», η νέα στήλη της Κατερίνας Τσιούμα. Γράφει για την Παναγία Προυσιώτισσα & την Ιερά Μονή Προυσού

Μια νέα στήλη με λογοτεχνικό περιεχόμενο και ευρυτανικό προσανατολισμό, με τίτλο "ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ", έρχεται να προστεθεί στην ύλη των "Ευρυτανικών Νέων". Η φιλόλογος Κατερίνα Τσιούμα, με καταγωγή από το Καρπενήσι, θα επιμελείται τη στήλη, παρουσιάζοντας βιβλία Ευρυτάνων συγγραφέων λογοτεχνικά, επιστημονικά ή συγγράμματα που μιλούν για την περιοχή, αλλά και βιβλία με ευρύτερο ενδιαφέρον.

660

Η πρώτη παρουσίαση βιβλίου από την Κατ. Τσιούμα έγινε στο φύλλο της 15ης Ιουλίου 2015, στην έντυπη έκδοση των «Ευρυτανικών Νέων» και μπορείτε να τη διαβάσετε αυτούσια, παρακάτω:

Η αναφορά σε έναν μοναστηριακό τόπο ανοίγει τρόπον τινά δύο πεδία στη σκέψη μας· ένα εσωτερικό και ένα εξωτερικό. Το πρώτο σχετίζεται με τα προσωπικά βιώματα του πιστού κατά την προσέγγιση του Θείου, ενώ το δεύτερο, ως πιο εκλογικευμένο και συλλογικό πεδίο, συνάμα με το θρησκευτικό συναίσθημα εντάσσει τη διαχρονική παρουσία και δράση του μοναστηριού στα συμφραζόμενα της περιοχής και της εποχής του. Κατά συνέπεια, ισχύει πως αφενός η επίσκεψη ενός προσκυνητή σε ένα μοναστήρι τού προσφέρει προσωπική ψυχική ανάταση και αγαλλίαση, αφετέρου το μοναστήρι καθεαυτό συγκροτεί έναν πνευματικό μικρόκοσμο και «μετέχει» στην τοπική ιστορία ως σημαντικό θρησκευτικό και πολιτισμικό έρεισμα της κοινότητας όπου εντάσσεται. Ο μελετητής λαμβάνει υπόψη του και ισορροπεί αμφότερα τα δύο πεδία.

Με αυτόν τον συλλογισμό κατά νου, η παρουσία της θαυματουργού εικόνας της Παναγίας της Προυσιώτισσας στη σκέψη και τη ζωή του καθενός μας έχει τονιστεί ποικιλοτρόπως συχνά. Ωστόσο, η ιστορικός-αρχαιολόγος Ειρήνη Πιπερίγκου-Κυριαζή, συνειδητοποιώντας τη σημασία της πολιτισμικής κληρονομιάς της Ι.Μ. της Παναγίας της Προυσιώτισσας, της ιστορικής αρωγής κατά την εξέλιξής της, αλλά και των φυλασσόμενων έργων τέχνης εκεί ως παγκόσμιων αγαθών, μελέτησε πολύπλευρα και συστηματικά το μοναστήρι. Η συστηματική της δουλειά, ως αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας, δημοσιεύτηκε το 2001 σε αυτοτελή τόμο υπό τον τίτλο: Παναγία Προυσιώτισσα, Ιερά Μονή Προυσού Ευρυτανίας, ιστορική και αρχαιολογική μελέτη.

Το εκδοτικό αποτέλεσμα είναι αρκετά προσεγμένο, δεμένο σε μαλακό έγχρωμο εξώφυλλο. Στις 456 σελίδες του βιβλίου εκτείνεται το πολυτονισμένο κείμενο της μελέτης και παρατίθεται φωτογραφικό υλικό, που ζωντανεύει όψεις του κειμενικού περιεχομένου.

Η παρουσίαση της ύλης της έκδοσης κατανέμεται σε τέσσερα μέρη. Σε αυτά η κ. Πιπερίγκου-Κυριαζή συνδυάζει την επιστημονική μεθοδολογία και την άντληση στοιχείων από αρχειακές και βιβλιογραφικές πηγές με την επιτόπια αυτοψία. Έτσι, στο πρώτο μέρος παρουσιάζει την τοπογεωγραφία της Μονής Προυσού και ερευνά τις ιστορικές τύχες της εικόνας της Προυσιώτισσας, την ιδρυτική παράδοση του μοναστηριού, αλλά και τη συμβολή της μοναστηριακής κοινότητας στον Αγώνα της Απελευθέρωσης και στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος.

Στο δεύτερο μέρος, γίνεται λόγος περιληπτικά στα οικονομικά της Μονής καθόλη την ιστορική ύπαρξή της ως το 2001, έτος που ολοκληρώθηκε η σύνταξη της μελέτης. Κατόπιν, αφιερώνεται ένα κεφάλαιο στον Ιερομόναχο Κύριλλο Καστανοφύλλη (1775-1835;) και στο ανακαινιστικό του έργο τον 19ο αι. στην Μονή. Σημαντική ενότητα για την ερευνητική συνεισφορά της έρευνας είναι αυτή που φιλοξενείται στο επόμενο κεφάλαιο και περιλαμβάνει την ξενάγηση του αναγνώστη στα ράφια και τα αρχεία της Βιβλιοθήκης της Μονής. Αναλυτικές αναφορές γίνονται στους χειρόγραφους κώδικες, τα παλαίτυπα βιβλία και τις νεότερες εκδόσεις. Ο αναγνώστης μπορεί να ενημερωθεί και να εξοικειωθεί με στοιχεία είτε από την ταξινόμηση των κωδίκων σε κείμενα γενικής παιδείας, σε ιστορικά, θεολογικά ή μουσικά και λειτουργικά κείμενα και Νομοκανόνες στα λιγότερο ή περισσότερο προσβάσιμα από τους προσκυνητές και τους ερευνητές χειρόγραφα είτε από την περιγραφή των παλαίτυπων βιβλίων της βιβλιοθήκης του Κυρίλλου. Η «Σχολή των Ελληνικών Γραμμάτων της Ρούμελης», που λειτούργησε τις παραμονές της Επανάστασης και συνεισέφερε στον γραμματισμό των ντόπιων εκείνων των χρόνων, και η τύχη του κληροδοτήματος της Σχολής μέχρι το δεύτερο μισό του 19ου αι. κλείνουν το μέρος αυτό.

Στη συνέχεια, η έρευνα μεταφέρεται στην αρχιτεκτονική του συγκροτήματος, την αγιογράφηση, τις επιγραφές, τις φορητές εικόνες και τα τέμπλα. Στο τρίτο μέρος, λοιπόν, χάρη στα μεθοδολογικά εργαλεία του ιστορικού τέχνης, παρατίθενται πληροφορίες για τις τοιχογραφίες της Κρύπτης, του Παρεκκλησίου της Προυσιώτισσας, από όλες τις περιόδους αγιογράφησής της (13ος αι., 14ος αι., 16ος αι.). Την ερευνήτρια επίσης απασχολούν αρχιτεκτονικά (τεχνική του οικοδομήματος) και εικαστικά ζητήματα του Καθολικού (αισθητική παράδοση, εικονογραφική διακόσμηση και επιλογές εκτέλεσης και απόδοσης προσώπων και παραστάσεων από τους αγιογράφους, χάρη στη διακριτική και λιτή αξιοποίηση τεχνοτροπιών εναρμονισμένων με τη Μεταβυζαντινή Τέχνη).

Το τέταρτο μέρος συγκρατεί πρόσθετα στοιχεία για το πολύτιμο υλικό του αρχείου επίσημων εγγράφων, του σκευοφυλακίου (μουσείου) με τα σκεύη και τα κειμήλια και του Κοιμητηρίου της Μονής. Τέλος, η κοινότητα του Προυσού και η συσχέτισή της με τη μοναστηριακή κοινότητα, η συνεργασία και η συμβίωσή τους με όρους ανάπτυξης της τοπικής κοινωνίας συμπληρώνει το βιβλίο.

Εν γένει, οι πάντοτε σχολιασμένες πληροφορίες και πηγές συνεισφέρουν στην επιστημονική αρτιότητα και τη συστηματικότητα του ερευνητικού εγχειρήματος της Ειρήνης Πιπερίγκου-Κυριαζή. Η πολύπλευρη παρουσία της Παναγίας της Προυσιώτισσας εξετάζεται πέρα από τον ή επίδραση που αναμφισβήτητα έχει στην καρδιά των απανταχού Ευρυτάνων και άλλων των προσκυνητών. Η μελέτη αναδεικνύει την υψηλή ιστορικότητα και τη συμβολή του μοναστηριού στην τοπική πολιτισμική ανάπτυξη με τους λόγιους και τους μοναχούς που το κατοίκησαν ή το επισκέφθηκαν και την αξία της τέχνης που διαφυλάσσεται στην οργάνωση του χώρου σε σχέση με το τελετουργικό της χριστιανικής λειτουργίας και την απεικόνιση του πνευματικού περιεχομένου.

Το εν λόγω φιλέρευνο εκδοτικό εγχείρημα συνιστά την έντυπη περιδιάβαση του αναγνώστη πριν ή μετά την φυσική επίσκεψή του στο μοναστήρι της Προυσιώτισσας και τονίζει την πολύπτυχη και πολύσημη ιστορικότητα του μοναστηριακού συγκροτήματος ως κοινωνικοοικονομικό θεμέλιο της ευρύτερης περιοχής. Ως επιστημονική μελέτη, τέλος, συγκροτεί μια ιδιαίτερα προσεκτική και σε βάθος θέαση ενός πνευματικού θρησκευτικού χώρου ως ζωντανού και ενεργού παράγοντα των περιρρέουσων συνθηκών του.